ગરમીને કારણે થતી લાલ ચામડી કે અળાઈઓ માટે કેસુડો શ્રેષ્ઠ

ખાખરીયા વન એટલે કે જ્યાં ખાખરા (કેસુડા) ના વૃક્ષોની બહુતાયત – વધારે વૃક્ષો હોય તેવું જંગલ. જ્યારે વસંત ઋતુમાં આખું વન કેસરી રંગના ફૂલોથી લદાયેલું હોય, ત્યારે તેને ‘જંગલની જ્વાળા’ (Flame of the Forest) કહેવામાં આવે છે.

આયુર્વેદમાં કેસુડાને ‘ત્વચાનો તારણહાર’ માનવામાં આવે છે. વિજ્ઞાનની દ્રષ્ટિએ તેનું લેટિન નામ Butea monosperma છે. ચામડીના જટિલ રોગોમાં કેસુડો કઈ રીતે રામબાણ ઈલાજ સાબિત થાય છે, તેની નિષ્ણાંત સમજણ નીચે મુજબ છે:

ચામડી માટે કેસુડાના ઔષધીય ગુણો
કેસુડામાં એન્ટી-બેક્ટેરિયલ, એન્ટી-ફંગલ અને એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી (સોજા વિરોધી) ગુણો રહેલા છે. આયુર્વેદ મુજબ તે ‘શીત વીર્ય’ (ઠંડક આપનાર) છે, જે પિત્ત દોષને શાંત કરી ત્વચાની બળતરા ઘટાડે છે.

વિવિધ રોગોમાં ઉપયોગ કરવાની રીત-
૧. ઉનાળામાં થતી અળાઈઓ અને ખંજવાળ ગરમીને કારણે થતી લાલ ચામડી કે અળાઈઓ માટે કેસુડો શ્રેષ્ઠ છે. રાત્રે કેસુડાના સૂકા ફૂલોને પાણીમાં પલાળી રાખો. સવારે એ પાણીથી સ્નાન કરવાથી અથવા તે પાણીથી શરીર લૂછવાથી ત્વચાને ઠંડક મળે છે અને ખંજવાળ તરત બેસી જાય છે.

૨. ખરજવું (Eczema) અને સોરાયસીસ -જૂના અને હઠીલા ચર્મરોગમાં કેસુડાના બીજ (ગજકર્ણ બીજ) અકસીર છે. કેસુડાના બીજને લીંબુના રસમાં ઘસીને પેસ્ટ બનાવો. આ પેસ્ટને અસરગ્રસ્ત ભાગ પર લગાવવાથી ચામડીના ચેપમાં રાહત મળે છે.આ પેસ્ટ તીવ્ર હોઈ શકે છે, તેથી પહેલા નાના ભાગ પર ટેસ્ટ કરવો.

૩. ગૂમડા અને સોજા (Boils & Inflammation)
ચામડી પર વારંવાર ગૂમડા થતા હોય કે પાક થયો હોય ત્યારે કેસુડાના ફૂલોને ગરમ પાણીમાં ઉકાળી તેની પોટલી બનાવી સોજા પર શેક કરવાથી સોજો ઉતરે છે અને લોહીનું શુદ્ધિકરણ થાય છે.

૪. ખીલ અને ડાઘા (Acne & Scars) ચહેરાની સુંદરતા વધારવા માટે પણ કેસુડાનો ઉપયોગ થાય છે. કેસુડાના ફૂલનો પાવડર અને ચંદન પાવડર મિક્સ કરી ફેસ પેક તરીકે લગાવવાથી ખીલના ડાઘા ઝાંખા પડે છે અને ચહેરો તેજસ્વી બને છે.

ગરમીના ચકામામાં ત્વચામાં ઠંડક અને બળતરામાં રાહત ફૂલોના પાણીથી સ્નાન કરવાથી મળે છે. દાદર/ખરજવું, ફંગલ ઇન્ફેક્શનનો નાશ કરવા બીજની પેસ્ટ + લીંબુ રસ લગાવવો. પ્રાકૃતિક નિખાર માટે ચામડીનું તેજ વધારવા ફૂલનો પાવડર + દૂધ લેવું જોઈએ.

કેસુડાના બીજનો ઉપયોગ કરતી વખતે ધ્યાન રાખવું કે તે આંખમાં ન જાય. જો તમારી ચામડી અતિશય સંવેદનશીલ હોય, તો નિષ્ણાંત વૈદ્યની સલાહ લીધા પછી જ પ્રયોગ કરવો હિતાવહ છે.

કેસુડાના ફૂલનો પાવડર ઘરે બનાવવો ખૂબ જ સરળ છે, પરંતુ તેના ઔષધીય ગુણો જળવાઈ રહે તે માટે ચોક્કસ પદ્ધતિ અનુસરવી જરૂરી છે. બજારમાં મળતા પાવડરમાં ઘણીવાર ભેળસેળ હોય છે, તેથી ઘરે બનાવેલો શુદ્ધ પાવડર ત્વચા માટે વધુ સુરક્ષિત છે.

કેસુડાના ફૂલનો પાવડર બનાવવા વસંત ઋતુમાં જ્યારે કેસુડો ખીલે ત્યારે તાજા ફૂલો એકઠા કરો. નીચે પડેલા ગંદા ફૂલો લેવાને બદલે ઝાડ પરથી ઉતારેલા કે તાજા પડેલા ફૂલો લેવા હિતાવહ છે. ફૂલોની પાછળ રહેલા લીલા રંગના કપ (Calyx) અને ડાળીઓ દૂર કરી દો. માત્ર કેસરી પાંખડીઓનો જ ઉપયોગ કરો. ફૂલોને એકવાર ઠંડા પાણીથી હળવા હાથે ધોઈ લો જેથી ધૂળ કે જીવજંતુ દૂર થઈ જાય.

ફુલોને છાયામાં સૂકવવા: ફૂલોને ક્યારેય સીધા સૂર્યપ્રકાશમાં ન સૂકવવા. તડકામાં સૂકવવાથી તેના કુદરતી તેલ અને રંગ ઉડી જાય છે.એક સુતરાઉ કપડા પર પાંખડીઓને છૂટી-છૂટી ફેલાવી દો અને ઘરની અંદર પંખા નીચે અથવા છાયાવાળી જગ્યાએ ૪ થી ૫ દિવસ સુધી સૂકવો. જ્યારે પાંખડીઓ હાથથી મસળતા જ ‘કડાક’ અવાજ સાથે તૂટી જાય, ત્યારે સમજવું કે તે બરાબર સુકાઈ ગઈ છે. સૂકવેલી પાંખડીઓને મિક્સર ગ્રાઇન્ડરમાં લઈ લો. તેને એકસાથે ફેરવવાને બદલે ‘પલ્સ મોડ’ પર (ચાલુ-બંધ કરીને) પીસો જેથી ઘર્ષણથી ગરમી પેદા ન થાય અને પાવડરની ગુણવત્તા જળવાય.તૈયાર થયેલા પાવડરને ઝીણી ચાળણીથી ચાળી લો જેથી એકદમ મુલાયમ પાવડર મળે.આ પાવડરને કાચની હવાચુસ્ત બરણીમાં ભરીને રાખો. ભેજથી બચાવવો ખૂબ જરૂરી છે.

ફેસ પેક માટે: ૧ ચમચી કેસુડાનો પાવડર + ૧ ચમચી કાચું દૂધ અથવા ગુલાબજળ. સ્નાન માટે: નાના બાળકોને ઉનાળામાં ગરમીથી બચાવવા નહાવાના પાણીમાં ૨ ચમચી પાવડર ઉમેરી શકાય. ઘા કે ચકામાં પર પાવડરમાં થોડું નાળિયેર તેલ ઉમેરીને લગાવવાથી રાહત મળે છે. જો તમારે પાવડરને લાંબો સમય સાચવવો હોય, તો તેમાં ૧-૨ લવિંગ નાખી રાખવા, જેથી તેમાં જીવાત ન પડે.