ચોમાસામાં આકાશી વીજળીના પ્રકોપ સામે રક્ષણ આપતું ડિજિટલ સુરક્ષા કવચ એટલે ‘દામિની એપ’

copy image

ગુજરાતમાં ચોમાસાની ઋતુની શરૂઆત થઈ ચૂકી છે. ચોમાસાની ઋતુ આવતા જ ચારેબાજુ ખુશી અને આનંદનો માહોલ છવાઈ જાય છે, પરંતુ આ જ ઋતુ પોતાની સાથે આકાશી વીજળીનો એક એવો ભયાનક પ્રકોપ પણ લાવે છે, જે પલભરમાં હસતા-રમતા પરિવારોને બરબાદ કરી નાખે છે. કુદરતની આ જીવલેણ આપત્તિ સામે ગ્રામીણ વિસ્તારો અને ખાસ કરીને ખેતરોમાં રાત-દિવસ કામ કરતા આપણા અન્નદાતાઓને સુરક્ષિત કરવા માટે ભારત સરકારના પૃથ્વી વિજ્ઞાન મંત્રાલય દ્વારા એક અદભુત ટેકનોલોજીકલ હથિયાર તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, જેનું નામ છે — ‘દામિની: વિજળી ચેતવણી’ (Damini: Lightning Alert) એપ.

શું છે દામિની એપ્લિકેશન?

દામિની એપ્લિકેશન એ ભારત સરકારના ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) અને ભારતીય ઉષ્ણકટિબંધીય હવામાનશાસ્ત્ર સંસ્થા (ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટ્રોપિકલ મેટિયોરોલોજી – IITM), પુણે દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસાવવામાં આવેલી એક સત્તાવાર મોબાઈલ એપ્લિકેશન છે. આ એપ્લિકેશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વપરાશકર્તાઓને તેમના સ્થાનની આસપાસ વીજળી પડવાની સંભાવના વિશે રીઅલ-ટાઇમ ચેતવણીઓ પ્રદાન કરવાનો છે, જેથી લોકો સમયસર સાવધાન થઈને પોતાનો તેમજ પોતાની સંપત્તિ અને પશુધનનો જીવ બચાવી શકે. તે ભારતમાં વીજળી પડવાની ઘટનાઓને ટ્રેક કરવા માટે નેટવર્ક સેન્સર્સ અને સેટેલાઈટ ડેટાનો ઉપયોગ કરે છે.

એક અંદાજ મુજબ, ભારતમાં દર વર્ષે આકાશી વીજળી પડવાને કારણે ૨,૦૦૦ થી વધુ લોકો પોતાનો કિંમતી જીવ ગુમાવે છે. સમગ્ર વિશ્વમાં પૃથ્વી પર દર સેકન્ડે ૫ થી ૧૦૦ વખત વીજળી ત્રાટકે છે. ભારતમાં મહારાષ્ટ્ર, મધ્યપ્રદેશ, ઉત્તરપ્રદેશ અને ગુજરાતના કેટલાક ભાગોમાં વીજળીનો પ્રકોપ સૌથી વધુ જોવા મળે છે. વીજળી માત્ર માણસો કે પશુઓના જીવ જ નથી લેતી, પરંતુ તે પાવર ગ્રીડને નુકસાન પહોંચાડીને વીજ પુરવઠો ખોરવી નાખે છે, જંગલોમાં ભયાનક આગ લગાડે છે અને કરોડો રૂપિયાના ઇલેક્ટ્રોનિક અને કોમ્યુનિકેશન સાધનોને ક્ષણભરમાં નષ્ટ કરી નાખે છે. આપત્તિ વ્યવસ્થાપનનો નિયમ છે કે જો સમયસર ચેતવણી મળી જાય, તો સેંકડો જીવ બચાવી શકાય છે. દામિની એપ આ જ સિદ્ધાંત પર કામ કરે છે.

દામિની એપ્લિકેશનનું મહત્વ અને કાર્યપદ્ધતિ

લાઈવ ટ્રેકિંગ: આ એપ IITM પુણે અને ભારત હવામાન વિભાગ (IMD) ના રડાર અને સેન્સર્સ નેટવર્ક સાથે સીધી જોડાયેલી છે, જે આખા ભારતમાં વીજળીના ચોક્કસ લોકેશનને લાઈવ ટ્રેક કરે છે.

એડવાન્સ એલર્ટ: આ એપ્લિકેશન તમારા જીપીએસ લોકેશનના આધારે આગામી ૧૫ થી ૪૦ મિનિટમાં વીજળી પડવાની સંભાવના છે કે નહીં તેની અગાઉથી સચોટ ચેતવણી આપે છે, જેથી લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસી જવાનો પૂરતો સમય મળી રહે છે.

રીઅલ-ટાઇમ વીજળીની ચેતવણીઓ: તે તમારા વર્તમાન સ્થાનની આસપાસ ૨૦ કિલોમીટરથી લઈને ૪૦ કિલોમીટર સુધીના દાયરામાં થતી તમામ ગતિવિધિઓ નકશા પર લાઈવ બતાવે છે.

નોટિફિકેશન સાથે સમય અને તીવ્રતાની માહિતી: એપ્લિકેશન વીજળી પડવાના સમય અને તેની તીવ્રતા વિશે પણ માહિતી આપે છે. આપોઆપ નોટિફિકેશન સુવિધા હોવાથી, જ્યારે પણ તમારા વિસ્તારમાં વીજળી પડવાનું જોખમ હોય ત્યારે ફોન પર ત્વરિત એલર્ટ મળી જાય છે.

બહુભાષી સપોર્ટ અને યુઝર-ફ્રેન્ડલી ઇન્ટરફેસ: દામિની એપ ગુજરાતી, હિન્દી, અંગ્રેજી, સંસ્કૃત અને અન્ય ભારતીય ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ છે. તેનું ઇન્ટરફેસ ખૂબ જ સરળ હોવાથી ઓછું ભણેલા લોકો અથવા ગ્રામીણ નાગરિકો પણ તેનો આસાનીથી ઉપયોગ કરી શકે છે.

સમય આધારિત કલર કોડિંગ એલર્ટ

એપમાં સમયના અંતરાલ અને જોખમની ગંભીરતા મુજબ વીજળીની સ્થિતિ કલર કોડ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે:

લાલ રંગ (Red Icon – ૭ મિનિટ): અત્યંત જોખમી સ્થિતિ, તુરંત જ સુરક્ષિત આશ્રય મેળવી લો.

પીળો રંગ (Yellow Icon – ૧૪ મિનિટ): સાવચેત રહેવું અને ખુલ્લામાં જવાનું ટાળવું.

વાદળી રંગ (Blue Icon – ૨૧ મિનિટ): વીજળીની શરૂઆત થવાની સંભાવના દર્શાવે છે.

એપ કેવી રીતે ડાઉનલોડ અને ઉપયોગ કરવી?

•           તમારા સ્માર્ટફોનમાં એન્ડ્રોઇડ યુઝર્સ માટે Google Play Store અથવા iOS યુઝર્સ માટે Apple App Store ઓપન કરો.

•           સર્ચ બારમાં “Damini Lightning Alert” લખીને સર્ચ કરો અને પૃથ્વી વિજ્ઞાન મંત્રાલયની સત્તાવાર એપ ઇન્સ્ટોલ કરો.

•           એપ ઓપન કરતી વખતે GPS (Location)ની પરમિશન એલાઉ (Allow) કરો, જેથી એપ તમારું ચોક્કસ સ્થાન જાણીને સચોટ એલર્ટ આપી શકે.

•           એપમાં ‘Register’ પેજ પર જઈને તમારું નામ, મોબાઈલ નંબર, સરનામું, પિનકોડ અને વ્યવસાય (Occupation) ભરીને સબમિટ કરો. આ પ્રક્રિયા તદ્દન મફત, ઝડપી અને સરળ છે.

ખાસ સુવિધા – બીજા માટે રજીસ્ટ્રેશન: તમે આ એપમાં માત્ર તમારા માટે જ નહીં, પરંતુ ‘Friends/Farmer’ ઓપ્શન પસંદ કરીને તમારા ગ્રામીણ મિત્રો, સગા-સંબંધીઓ કે આસપાસના ખેડૂતો વતી પણ રજીસ્ટ્રેશન કરાવી શકો છો, જેથી તેમને પણ સમયસર આપત્તિની માહિતી આપી સુરક્ષિત કરી શકાય.

વીજળી વખતે રાખવાની સાવચેતી

જો દામિની એપ તમારા વિસ્તારમાં વીજળી પડવાનું એલર્ટ આપે, તો તુરંત જ નીચે મુજબના સુરક્ષા પગલાં ભરો:

•           ખુલ્લા ખેતરો, એકલ-દોકલ મોટા વૃક્ષો, પાણીના સ્ત્રોતો કે ધાતુના ઊંચા થાંભલાઓ નીચે ક્યારેય આશરો ન લેવો.

•           પાકા મકાન અથવા બંધ ધાતુના વાહનો જેવા કે કાર, ટ્રક કે બસની અંદર જતા રહેવું તે સૌથી સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન છે.

•           જો તમે ખુલ્લા મેદાનમાં હોવ અને આસપાસ કોઈ પાકું મકાન ન મળે, તો બંને પગ ભેગા કરીને, કાન બંધ કરી, માથું ઘૂંટણ વચ્ચે રાખીને જમીન પર ઉભડક બેસી જવું (ક્યારેય જમીન પર ચત્તા કે ઊંધા સુવું નહીં).

•           ઘરની અંદર હોવ તો પણ વીજળીના લાઈવ કનેક્શનવાળા ઇલેક્ટ્રિક ઉપકરણોના પ્લગ બોર્ડમાંથી કાઢી નાખવા અને લેન્ડલાઇન ફોનનો ઉપયોગ ટાળવો. ખેડૂતોએ પોતાના પશુધનને પણ તુરંત વૃક્ષો નીચેથી હટાવી પાકા શેડમાં બાંધી દેવા.

ટેકનોલોજીનો આ સ્માર્ટ ઉપયોગ કુદરતી આફતોના પડકારોનો સામે નાગરિકોને સુરક્ષિત રાખવા માટેનો સરકારનો એક પ્રશંસનીય પ્રયાસ છે. ડિજિટલ ઇન્ડિયા અને “આત્મનિર્ભર ભારત” ના વિઝનને મજબૂત બનાવતી આ ‘દામિની એપ’ એક એવી એપ્લિકેશન છે, જે મુશ્કેલ સમયમાં તમારી સલામતીનો એક વિશ્વસનીય સાથી બની જાય છે. ગુજરાતના તમામ નાગરિકો, ખાસ કરીને જગતનો તાત એવા ખેડૂતો અને ગ્રામીણ ભાઈ-બહેનોએ આજે જ પોતાના મોબાઈલમાં આ એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરી સુરક્ષિત ચોમાસાનો આનંદ માણવો જોઈએ. યાદ રાખો, ‘અગમચેતી એ જ સલામતી’.