ખેડૂતોના પાકને નુકસાન, માલધારીઓ સામે ઘાસચારા અને પાણીનું સંકટ; કચ્છ માટે વિશેષ દુષ્કાળ રાહત પેકેજ જાહેર કરવા જિલ્લા કલેક્ટરને રજૂઆત

કચ્છ જિલ્લામાં ચાલુ ચોમાસામાં અપૂરતા વરસાદને કારણે ખેડૂતો, પશુપાલકો અને માલધારીઓ સામે ગંભીર સંકટ ઊભું થયું છે.
કચ્છના અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદ આધારિત ખેતી ઉપર તેની સીધી અસર જોવા મળી રહી છે. પૂરતો વરસાદ ન મળતા જમીનમાં ભેજની અછત
સર્જાઈ રહી છે અને વાવેતર કરાયેલા પાકની વૃદ્ધિ ઉપર પણ ગંભીર અસર પડી રહી છે. બીજી તરફ તળાવો, ચેકડેમો અને સ્થાનિક જળસ્રોતોમાં
પૂરતું પાણી ન ભરાતા આગામી સમયમાં પીવાના પાણી તેમજ પશુધન માટે પાણી અને ઘાસચારાની સમસ્યા વધુ ગંભીર બનવાની શક્યતા છે.
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં લઈને સમગ્ર કચ્છ જિલ્લાને તાત્કાલિક દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરવા અને ખેડૂતો તથા પશુપાલકો માટે
વિશેષ રાહત પેકેજ જાહેર કરવાની માંગ સાથે જિલ્લા કલેક્ટરશ્રીને રજૂઆત કરવામાં આવી હતી.
“સરકાર કાગળ પરના આંકડાઓ નહીં, ખેતરમાં ઊભેલા પાકને જુએ”
આ પ્રસંગે ખેડૂત આગેવાન એચ. એસ. આહીરે જણાવ્યું હતું કે કચ્છની પરિસ્થિતિ અન્ય જિલ્લાઓ કરતાં અલગ અને અત્યંત
સંવેદનશીલ છે. કચ્છ પહેલેથી જ ઓછા વરસાદવાળો વિસ્તાર છે અને અહીં મોટી સંખ્યામાં ખેડૂતો વરસાદ આધારિત ખેતી ઉપર નિર્ભર છે.
આવા સંજોગોમાં ચોમાસામાં પૂરતો વરસાદ ન મળે તો તેની અસર માત્ર પાક પૂરતી સીમિત રહેતી નથી, પરંતુ સમગ્ર ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર ઉપર પડે છે.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે સરકારે માત્ર સરેરાશ વરસાદના કાગળ પરના આંકડાઓ જોઈને સંતોષ માનવાને બદલે કચ્છના ગામડાઓમાં
જઈને વાસ્તવિક પરિસ્થિતિનો સર્વે કરવો જોઈએ. કયા ગામમાં કેટલો વરસાદ થયો, કયા વિસ્તારમાં વાવેતર થયું, પાકની હાલત કેવી છે, જમીનમાં
ભેજ કેટલો છે, સ્થાનિક જળાશયોમાં કેટલું પાણી છે અને પશુપાલકો પાસે પશુધન માટે કેટલો ઘાસચારો ઉપલબ્ધ છે — આ તમામ બાબતોનું
વૈજ્ઞાનિક અને ગામવાર મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.
પાક નિષ્ફળ જાય તો ખેડૂતો ઉપર આર્થિક બોજ વધશે
વરસાદની અછતના કારણે ખેડૂતો દ્વારા કરવામાં આવેલા વાવેતર ઉપર ગંભીર અસર થવાની શક્યતા છે. ખેડૂતો બીજ, ખાતર, દવા,
મજૂરી, વીજળી અને અન્ય ખેતી ખર્ચ કરે છે. જો પૂરતો વરસાદ ન મળે અને પાકનું ઉત્પાદન ઘટે અથવા પાક નિષ્ફળ જાય તો ખેતી ખર્ચની સામે
ખેડૂતોને આવક ન મળતા તેમની આર્થિક મુશ્કેલી વધશે.
આથી સરકાર દ્વારા સમયસર પાક નુકસાનનો સર્વે કરાવી નુકસાનગ્રસ્ત ખેડૂતોને યોગ્ય અને સમયસર વળતર તથા આર્થિક સહાય
આપવામાં આવે તેવી માંગ કરવામાં આવી છે. સાથે જ ખેડૂતોની કૃષિ લોનના હપ્તા અને વ્યાજમાં રાહત આપવા તથા બેંકોને જરૂરી સૂચનાઓ
આપવા પણ માંગ કરવામાં આવી છે, જેથી વરસાદની અછતના કારણે મુશ્કેલીમાં મુકાયેલા ખેડૂતો ઉપર તાત્કાલિક નાણાકીય દબાણ ન વધે.
માલધારીઓ માટે ઘાસચારો અને પાણીની તાત્કાલિક વ્યવસ્થા જરૂરી કચ્છની ગ્રામ્ય અર્થવ્યવસ્થામાં પશુપાલનનું વિશેષ મહત્વ છે. વરસાદની
અછતના કારણે લીલા ઘાસચારા ઉપર અસર થવાની સાથે આગામી સમયમાં સૂકા ઘાસચારાની ઉપલબ્ધતા અંગે પણ ચિંતા ઊભી થઈ શકે છે.
માલધારીઓના પશુધન માટે પૂરતો ઘાસચારો ઉપલબ્ધ રહે તે માટે જરૂરિયાતવાળા વિસ્તારોમાં તાત્કાલિક ઘાસચારા ડેપો શરૂ કરવા,
રાહત દરે અથવા જરૂરિયાત મુજબ મફત ઘાસચારો ઉપલબ્ધ કરાવવા તથા વન વિભાગના જ્યાં જ્યાં ઘાસના પ્લોટ છે ત્યાં જરૂરિયાતમંદ
માલધારીઓને ઘાસચારો મેળવવા માટે છૂટ આપવા માંગ કરવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત પશુધન માટે પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા કરવા અને જે ગામોમાં પાણીની અછત ઊભી થાય ત્યાં પાણીના ટેન્કરો તાત્કાલિક
શરૂ કરવા પણ માંગ કરવામાં આવી છે.
“દુષ્કાળ પછી નહીં, દુષ્કાળ પહેલાં રાહત આપવાની જરૂર”
રજૂઆત કરનાર આગેવાનોએ જણાવ્યું હતું કે સરકારનું કામ માત્ર પરિસ્થિતિ વિકટ બન્યા પછી રાહત આપવાનું નથી. સંભવિત
મુશ્કેલીની આગોતરી ઓળખ કરી સમયસર પગલાં લેવાથી ખેડૂતો અને પશુપાલકોને મોટા નુકસાનથી બચાવી શકાય છે.
હાલથી જ અસરગ્રસ્ત અને પાણીની અછત ધરાવતા ગામોની ઓળખ કરવામાં આવે અને આગામી મહિનાઓ માટે પાણી, ઘાસચારો
અને રોજગારીનું આગોતરું આયોજન કરવામાં આવે તેવી માંગ કરવામાં આવી છે.
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે “ખેડૂતનો પાક સંપૂર્ણ સુકાઈ જાય, પશુધન માટે ઘાસચારો ખૂટી જાય અને ગામડાંમાં પાણીની તંગી સર્જાય
ત્યાર પછી સરકાર જાગે તે યોગ્ય નથી. સરકાર અત્યારથી જ મેદાનમાં ઉતરીને કામગીરી શરૂ કરે.”
કચ્છ માટે વિશેષ રાહત પેકેજની માંગ
કચ્છની ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ અને વરસાદ આધારિત ખેતી તથા પશુપાલન ઉપરની નિર્ભરતાને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકાર સમક્ષ
કચ્છ માટે વિશેષ દુષ્કાળ રાહત પેકેજ જાહેર કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
આ રાહત પેકેજમાં ખેડૂતોને પાક નુકસાનની સહાય, કૃષિ લોનમાં રાહત, વીજબીલમાં રાહત, પશુપાલકોને ઘાસચારો, પશુધન માટે
પાણી તથા ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં રોજગારી જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવે તેવી માંગ છે.
મનરેગા હેઠળ મોટા પાયે રોજગારી શરૂ કરવાની માંગ
વરસાદની અછતને કારણે ખેતીમાં રોજગારીની તકો ઘટે તો ગ્રામ્ય પરિવારોની આવક ઉપર પણ અસર થઈ શકે છે. તેથી મનરેગા
સહિતની સરકારી રોજગાર યોજનાઓ હેઠળ ગામડાઓમાં મોટા પાયે કામો શરૂ કરવામાં આવે તેવી માંગ કરવામાં આવી છે.

તળાવ ઊંડા કરવા, ચેકડેમ, જળસંચય, પાણી સંરક્ષણ તથા અન્ય ગ્રામ વિકાસના કામો દ્વારા એક તરફ ગ્રામ્ય લોકોને રોજગારી મળી
શકે અને બીજી તરફ ભવિષ્યમાં પાણીની સમસ્યાનો સામનો કરવા માટે જળસંચયની કામગીરી પણ થઈ શકે છે.
ખેડૂતો અને માલધારીઓ માટે જિલ્લા કક્ષાએ કંટ્રોલ રૂમ શરૂ કરો
રજૂઆતમાં ખેડૂતો અને માલધારીઓની ફરિયાદો અને તાત્કાલિક જરૂરિયાતો માટે જિલ્લા કક્ષાએ ખાસ હેલ્પલાઇન અને કંટ્રોલ રૂમ શરૂ
કરવાની પણ માંગ કરવામાં આવી છે.
કયા ગામમાં ઘાસચારો જોઈએ છે, ક્યાં પાણીનું ટેન્કર જરૂરી છે, ક્યાં પાકને નુકસાન થયું છે અને ક્યાં અન્ય તાત્કાલિક રાહતની જરૂર
છે તેની માહિતી એકત્રિત કરીને ઝડપી કાર્યવાહી કરવામાં આવે તે માટે તાલુકા અને જિલ્લા કક્ષાએ નોડલ અધિકારીઓની નિમણૂક કરવાની પણ
માંગ કરવામાં આવી છે.
સરકાર સમક્ષ 13 મુદ્દાની મુખ્ય માંગણીઓ
રજૂઆતમાં સરકાર સમક્ષ મુખ્યત્વે નીચેની માંગણીઓ કરવામાં આવી હતી:
1. સમગ્ર કચ્છ જિલ્લાને તાત્કાલિક દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરવામાં આવે.
2. દરેક ગામમાં પાકની વાસ્તવિક સ્થિતિનો તાત્કાલિક મેદાની સર્વે કરવામાં આવે.
3. ગામવાર અને ખેડૂતવાર પાક નુકસાનનો અહેવાલ તૈયાર કરવામાં આવે.
4. નુકસાનગ્રસ્ત ખેડૂતોને તાત્કાલિક આર્થિક સહાય અને યોગ્ય વળતર આપવામાં આવે.
5. કૃષિ લોનના હપ્તા અને વ્યાજમાં રાહત આપી બેંકોને જરૂરી સૂચનાઓ આપવામાં આવે.
6. ખેડૂતોના વીજબીલમાં રાહત આપી દુષ્કાળની પરિસ્થિતિમાં વીજ જોડાણ કાપવાની કાર્યવાહી સ્થગિત કરવામાં આવે.
7. જરૂરિયાતવાળા વિસ્તારોમાં તાત્કાલિક ઘાસચારા ડેપો શરૂ કરી રાહત દરે અથવા જરૂરિયાત મુજબ મફત ઘાસચારો આપવામાં આવે.
8. પશુધન માટે પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા કરી જરૂરિયાતવાળા ગામોમાં પાણીના ટેન્કરો શરૂ કરવામાં આવે.
9. નર્મદા તથા અન્ય ઉપલબ્ધ સિંચાઈ સ્ત્રોતોમાંથી શક્ય તેટલું પાણી અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી પહોંચાડવા તાત્કાલિક આયોજન કરવામાં આવે.
10. મનરેગા સહિતની રોજગાર યોજનાઓ હેઠળ ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં મોટા પાયે રોજગારીના કામો શરૂ કરવામાં આવે.
11. ખેડૂતો અને પશુપાલકો માટે જિલ્લા કક્ષાએ ખાસ હેલ્પલાઇન અને કંટ્રોલ રૂમ શરૂ કરવામાં આવે.
12. વન વિભાગના ઘાસના પ્લોટોમાંથી જરૂરિયાતવાળા માલધારીઓને ઘાસચારો મેળવવા છૂટ આપવામાં આવે.
13. કચ્છ માટે વિશેષ દુષ્કાળ રાહત પેકેજની દરખાસ્ત રાજ્ય સરકારને તાત્કાલિક મોકલવામાં આવે.
“કચ્છના ખેડૂતોને ભાષણ નહીં, રાહત જોઈએ”
આગેવાનો દ્વારા સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે કચ્છના ખેડૂતો અને માલધારીઓને હવે માત્ર આશ્વાસનો કે બેઠકો નહીં પરંતુ તાત્કાલિક
અને અસરકારક સરકારી કામગીરી જોઈએ છે.
જો વરસાદની અછત અને તેના કારણે ઊભી થતી અસરોનું સમયસર મૂલ્યાંકન નહીં કરવામાં આવે તો આગામી દિવસોમાં ખેતી,
પશુધન, ઘાસચારો, પીવાનું પાણી અને ગ્રામ્ય રોજગારીના પ્રશ્નો વધુ ગંભીર બની શકે છે.
આથી રાજ્ય સરકાર અને જિલ્લા વહીવટી તંત્રને અપીલ કરવામાં આવી છે કે કચ્છની પરિસ્થિતિને ગંભીરતાથી લઈ સમગ્ર કચ્છને
દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરવાની પ્રક્રિયા તાત્કાલિક શરૂ કરવામાં આવે અને ખેડૂતો તથા માલધારીઓ માટે વિશેષ રાહત પેકેજ જાહેર કરવામાં આવે.
રજૂઆતમાં ઉપસ્થિત :
એચ. એસ. આહીર – ખેડૂત આગેવાન
શંભુભાઈ આહીર, શામજીભાઈ આહીર, રાયબભાઈ સુમરા – તાલુકા પંચાયત સભ્યો
ઉંમરભાઈ સમા, રાજેશભાઈ આહીર, લખમીરભાઈ રબારી, ગૌ સેવક ભરતભાઈ ડાંગર, હિતેશ મહેશ્વરી  સહિતના આગેવાનો તથા મોટી સંખ્યામાં ખેડૂતો અને
માલધારીઓ.