બદલતા વાતાવરણમાં શારીરિક સ્વાસ્થ્યની કાળજી: બાળકો અને વૃદ્ધો માટે વિશેષ સાવચેતી
વર્તમાન સમયમાં વાતાવરણમાં સતત પરિવર્તન આવી રહ્યું છે. વરસાદની ઋતુમાં ભેજ વધે છે, તાપમાનમાં ઉતાર-ચઢાવ થાય છે અને હવા પ્રદૂષિત બને છે. આવા બદલતા વાતાવરણમાં શારીરિક સ્વાસ્થ્યની કાળજી લેવી અત્યંત જરૂરી છે. જો સમયસર સાવચેતી ન લેવાય તો શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે છે અને વિવિધ બીમારીઓનો ભય વધી જાય છે.
ખાસ કરીને બાળકો અને વૃદ્ધો માટે આ સમય વધુ સંવેદનશીલ છે. બાળકોનું રોગપ્રતિકારક તંત્ર હજુ સંપૂર્ણ વિકસિત નથી હોતું, તેથી તેઓ સરળતાથી ઠંડી, ખાંસી, તાવ કે પેટની બીમારીઓનો શિકાર બની શકે છે. વૃદ્ધોમાં પણ ઉંમર સાથે રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટે છે અને હાડકાં, સાંધા તથા શ્વસનતંત્ર નબળા પડે છે. તેથી તેમને વધુ કાળજીની જરૂર પડે છે. બાળકોને સમયસર રસીકરણ કરાવવું, તેમને સ્વચ્છ અને ગરમ કપડાં પહેરાવવા તથા વૃદ્ધોને હળવા વ્યાયામ, પર્યાપ્ત આરામ અને પોષક આહાર આપવો અનિવાર્ય છે.
આ સમયે સૌથી મહત્ત્વનું છે ઘરનો ખોરાક ખાવું. બહારનું ખાવાનું ઘણી વાર અશુદ્ધ પાણી કે અસ્વચ્છ વાતાવરણમાં બને છે, જેનાથી પેટની બીમારીઓ, ઝાડા-ઊલટી અને ચેપી રોગો ફેલાય છે. ઘરે બનાવેલો તાજો ખોરાક સ્વાદિષ્ટ હોય છે તેમજ પોષણથી ભરપૂર હોય છે. ઘી, દૂધ, દહીં, શાકભાજી અને ધાન્યનો સમાવેશ કરીને સંતુલિત આહાર લેવાથી શરીર મજબૂત બને છે. ભોજનમાં હળવા અને સહેલાઈથી પચી જાય તેવા પદાર્થોનો સમાવેશ કરવો જોઈએ. વધુ તેલ-મસાલાવાળું કે ભારે ખોરાક ટાળવાથી પાચનતંત્ર સ્વસ્થ રહે છે.
ઘરના રસોડાની વસ્તુઓ આયુર્વેદિક ઉપચારમાં અકસીર સાબિત થાય છે. હળદર, આદુ, તુલસી, મરી, લસણ, મધ અને લીબું જેવી સામાન્ય વસ્તુઓમાં અસાધારણ ઔષધીય ગુણ છે. હળદર અને મધનું મિશ્રણ ખાંસી-ઠંડીમાં ફાયદાકારક છે. આદુની ચા શરીરને ગરમી આપે છે અને પાચન સુધારે છે. તુલસીના પાન અને મરીનું સેવન શ્વસનતંત્રને મજબૂત બનાવે છે. લસણ રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે. આ તમામ વસ્તુઓ સસ્તી, સહેલાઈથી મળી જાય તેવી અને આડઅસર વગરની છે. આયુર્વેદમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે “રસોડું જ ઔષધાલય છે”, જે આ સમયમાં સંપૂર્ણ સાચું પડે છે.
વર્તમાન ઋતુમાં વાયરલ તાવ, ફ્લૂ, ડેન્ગ્યુ, મેલેરિયા અને અન્ય ચેપી બીમારીઓનું પ્રમાણ વધી જાય છે. મચ્છરના કરડવાથી અને ભેજવાળા વાતાવરણથી આ રોગો ઝડપથી ફેલાય છે. તેથી વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા, હાથ ધોવા, મોસ્કિટોનેટનો ઉપયોગ અને પીવાના પાણીની શુદ્ધતા જાળવવી જરૂરી છે. શરીરને હાઇડ્રેટેડ રાખવા માટે પર્યાપ્ત પાણી પીવું અને રાત્રે પૂરતી નિંદ્રા લેવી પણ અનિવાર્ય છે. બદલતા વાતાવરણમાં સ્વાસ્થ્યની કાળજી એ જીવનશૈલીનો અવિભાજ્ય ભાગ બનવી જોઈએ. બાળકો અને વૃદ્ધો પર વિશેષ ધ્યાન આપીને, ઘરનો ખોરાક અપનાવીને અને રસોડાની સાદી આયુર્વેદિક વસ્તુઓનો નિયમિત ઉપયોગ કરીને આપણે વાયરલ તથા અન્ય બીમારીઓથી સરળતાથી બચી શકીએ છીએ. સ્વાસ્થ્ય એ સૌથી મોટી સંપત્તિ છે, તેથી તેની કાળજી સમયસર લેવી જ જીવનને સુખી અને સ્વસ્થ બનાવે છે.
